መሠረት ሚድያ ዛሬ የደረሰው መረጃ እንደሚያሳየው ኢ/ር ቶማስ …

Read more

እኔ እንደ አንድ ነፃ ታዛቢ እና የዜጎች መብት ያሳስበኛል እንደምል ግለሰብ የሚከተሉትን ህገ-ወጥ ድርጊቶች አጥብቄ እቃወማለሁ፡

1. የዲጂታል ሥርዓቱን በ"ማኑዋል" የመተካት ስራ የምርጫ ቦርድ የዲጂታል ምዝገባ ሥርዓት የዘረጋው ሂደቱ ግልጽና ተዓማኒ እንዲሆን ነበር። ይሁን እንጂ አሁን እየታየ ያለው ሁኔታ እጅግ አሳሳቢ ነው። ኔትወርክ ጠፍቶ ሳይሆን ዲጂታሉ ሥርዓት በሕጉ የተቀመጡትን መስፈርቶች በሙሉ ስለሚጠይቅ እና የተጭበረበረ ምዝገባን ስለማይፈቅድ ይህንን የሕግ አጥር ለማለፍ ሲባል ወደ "ማኑዋል" (በወረቀት) ምዝገባ ተመልሷል። ይህ አሰራር የምርጫውን ተዓማኒነት ዜሮ የሚያደርግና ለታለመለት የጭበርባሪ አሰራር በር የሚከፍት ነው።

2. የቀበሌ ሠራተኞች ጣልቃ ገብነትና የዜጎች መብት ረገጣ: ምዝገባው በምርጫ ጣቢያዎች በነፃ ፈቃድ መከናወን ሲገባው በአሁኑ ወቅት የቀበሌ ሠራተኞች ዜጎችን ከሥራ ቦታቸውና ከቤታቸው እያስገደዱ እንዲመዘገቡና ካርድ እንዲወስዱ እያደረጉ ይገኛሉ። ይህ የዜግነት መብት ጥሰት ነው፣ መመዝገብ መብት እንጂ ግዴታ አይደለም። አንድን ዜጋ ከሥራ ገበታው አፈናቅሎ "ካርድ ውሰድ" ብሎ ማስገደድ ሕገ-መንግሥታዊ መብትን በግልጽ መጣስ ነው።

3. የቦርዱ ገለልተኝነት፦ የምርጫ ቦርድ ነፃ ተቋም ሆኖ ሳለ የቀበሌ (የአስፈፃሚው አካል) ሠራተኞች ሂደቱን እንዲመሩት መደረጉ የምርጫውን ገለልተኝነት ሙሉ በሙሉ ያጠፋዋል።

4. በሥራ አስፈፃሚዎች ላይ እየደረሰ ያለ የጉልበት ብዝበዛ ቦርዱ ያለምንም ተጨማሪ ክፍያ የምዝገባ ቀናትን አራዝሟል። እነዚህ ሠራተኞች ውላቸው 54 ቀን ሆኖ ሳለ አሁን ወደ 68 ቀናት እንዲሠሩ መገደዳቸውና ላለፉት 38 ቀናት (አንድ ወር በምዝገባ ላይ እና 8 ቀን በስልጠና ላይ) እንኳን የሠሩበት አበል አለመከፈሉ ግልጽ የጉልበት ብዝበዛ ነው። በኢትዮጵያ የሥራ ሕግ እና በዓለም አቀፍ የሠራተኞች ድርጅት (ILO) ስምምነቶች መሰረት ያለ ክፍያና ያለ ሠራተኛው ፈቃድ የሥራ ጊዜን ማራዘም "አስገዳጅ ሥራ" (Forced Labor) ተብሎ የሚፈረጅ ወንጀል ነው።

ለማጠቃለል፣ የምርጫ ካርድ መውሰድ የዜጎች የነፃ ፈቃድ ውጤት መሆን አለበት። ዲጂታሉ ሥርዓት "አልመዘግብም" ያለውን መረጃ በማኑዋል ለመመዝገብ መሞከር የሕግ ጥሰት ነው። እንዲሁም የሠራተኛውን ላብ ሳይከፍሉ ለሳምንታት ማሰራት በየትኛውም የሞራልም ሆነ የሕግ መለኪያ ተቀባይነት የለውም።

የሚመለከታቸው አካላት ይህንን ሕገ-ወጥ አሰራር በአስቸኳይ እንዲያቆሙና የሠራተኛውንም ሆነ የዜጎችን መብት እንዲያከብሩ ጥሪዬን አስተላልፋለሁ።

***መሠረት ሚድያ ላይ የሚቀርቡ አስተያየቶች በሙሉ የፀሀፊዎቹ እንጂ የሚድያው አቋም እንዳልሆኑ ልናስታውስ እንወዳለን።

-መሠረት ሚድያ-

ይሁንና በርካታ መንግስታዊ ተቋማት ዜጎችን በማስገደድ ጭምር ካርድ እንዲወስዱ እያደ…

Read more

በአንደበተ ርቱዕነታቸው፣ በሀገር ሽማግሌነት እንዲሁም በስራ ፈጣሪነታቸዉ የሚታወቁት እና …

Read more

የነዳጅ ድጎማ ወጪ ከታቀደው በ172 በመቶ ብልጫ ማሳየቱ እንዲሁም የማክሮ ኢኮኖሚ ሪፎርሙ ላይ ስጋት ላይ መውደቁ እየተነገረ ባለ…

Read more

ይህንን የዲያቆን ዳንኤል ንግግር በማውገዝ 'ነጋሽ' በተባለ የበይነ-መረብ ሚዲያ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን መምህር የሆኑት መምህር ሲሳይ አዳነ ተናግረው ነበር።

ውግዘቱን ተከትሎ የአዲስ አበባ ፖሊስ መጋቢት 22 ቀን 2018 ዓ.ም መምህር ሲሳይ አዳነን እና ቃለ-መጠይቅ ያደረገላቸውን ጋዜጠኛ ነጋሽ በዳዳን በቁጥጥር ስር አውሏቸዋል።

ሁለቱን እስረኞች ለመጎብኘት ወደ አዲስ አበባ ፖሊስ ኮሚሽን በተለምዶ 3ኛ ፖሊስ ጣቢያ ተብሎ ወደ ሚጠራው ማረፊያ ቤት ያቀኑት ሊቀ ትጉኃን መምህር ደረጀ ዘወይኔ የተባሉ ጠያቂም መታሰራቸውን ምንጮቻችን ለመሠረት ሚዲያ ተናግረዋል።

ጋዜጠኛ ነጋሽ በምርመራ ወቅት የዲያቆን ዳንኤል ክብረትን ንግግር የተተቸበትን ቃለመጠይቅ ከዩትዩብ ላይ እንዲያወርድ መገደዱን እና ለእስር ያበቃው ይሄው የዲያቆኑ ንግግር እንዲወገዝ አመቻችተሀል በሚል መሆኑ ታውቋል።

እስረኞቹ በፌደራል አንደኛ ደረጃ ፍርድ ቤት አራዳ ምድብ የጊዜ ቀጠሮ ችሎት የቀረቡ ሲሆን መንግስት በሕዝብ ዘንድ አመኔታ እንዳይኖረው በመንግስት ላይ ማነሳሳት፣ በተጨማሪም በአዲስ አበባ ከተማ ሁከት እና ብጥብጥ ለመፍጠር ሞክረዋል በሚል ጠርጥሬያቸዋለሁ ሲል ፖሊስ ተጨማሪ ጊዜ እንዲሰጠው ፍርድ ቤቱን ጠይቋል።

ፍርድ ቤቱ ጋዜጠኛ ነጋሽ በዳዳን የ50 ሺህ ብር ዋስ በማስያዝ በውጭ ሆኖ ጉዳዩን እንዲከታተል የበየነ ቢሆንም የአዲስ አበባ ፖሊስ ጋዜጠኛውን ለመልቀቅ ፍቃደኛ ሳይሆን መቅረቱንም ምንጮች ለመሠረት ሚዲያ ጠቁመዋል።

ፍርድ ቤቱ ሁለቱን የቤተክርስቲያን መምህራንን ለተጨማሪ ምርመሪ ለአስር ቀናት በማረፊያ ቤት እንዲቆዩ አዟል።

ዲያቆን ዳንኤል ክብረት የጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ የማኅበራዊ ጉዳዮች አማካሪ እና የኢትዮጵያ ብሮድካስቲንግ ኮርፖሬሽን (EBC) የቦርድ ሰብሳቢ ናቸው።

-መሠረት ሚድያ-

ከትልልቅ ኢንደስትሪዎች እስከ አየር መንገዶች፣ ከተሽከርካሪዎች እስከ አገልግሎት ሰጪ ተቋማት በነዳጅ እጥረት እና ዋጋ ማሻቀብ እየተፈተኑ እንደሚገኙ መረጃዎች ያሳያሉ።

ከ…

Read more

በሕጉ ውስጥ የተካተተው አከራካሪው አንቀፅ 25 ንዑስ አንቀጽ 3 ሲሆን  “የኦሮሚያ ክልል ፍርድ ቤቶች  በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ባለው የኦሮሚያ ክልል መንግሥት ተቋማት፣ ንብረቶች፣ ገንዘብ እና ሰነዶች ላይ የሚፈፀሙ ወንጀሎች የማየት ስልጣን አላቸው” የሚለው ነው።

ይህንን ለማስፈፀም ደግሞ የክልሉ መደበኛ ፖሊስ እና አድማ ብተና ፖሊስ በአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር  ሊሰማራ መሆኑንም የመሠረት ሚዲያ ምንጮች ጠቁመዋል።

ይህ የሥነ-ሥርዓት ሕግ በ2013 ዓ/ም ጀምሮ በተደጋጋሚ  ለፓርላማው እየቀረበ ተቃውሞ ሲያስተናግድ ቆይቷል።

አምስተኛው የሕዝብ ተወካዮች  ምክር ቤት ይህንን ሕግ ለማጽደቅ ተስኖት የቆየ ሲሆን አሁን የስራ ዘመኑ ሊጠናቀቅ ሦስት ወራት ብቻ የቀረው ስድስተኛው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ሲያጸድቀው የአማራ ብሔራዊ ንቅናቄ (አብን) ተወካይ ደሳለኝ ጫኔ (ዶ/ር) እና አቶ አበባው ደሳለኝ  ከረር ያለ ተቃውሞ አንስተው ተሟግተዋል።

ይሁን እንጂ ይሄው የሥነ-ሥርዓት ሕግ በአብላጫ ድምፅ መጸደቁን ለመሠረት ሚዲያ የደረሱት መረጃዎች ያሳያሉ።

-መሠረት ሚድያ-

አዲሱ የሥነ-ሥርዓት ሕግ ከ2013 ዓ.ም ጀምሮ በሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት እየተንከባለለ መቆየቱን የጠቆሙት ምንጮች በቀድሞው ሥነ-ሥርዓት ሕግ ያልተሸፈኑ በርካታ ሕጎች ተካተውበታል ብለዋል።

የሥነ-ሥርዓት ሕጉ አላማም ከኢትዮጵያ ሕገ መንግሥት እና ሀገሪቱ ከተቀበለቻቸው ዓለም አቀፍ ስምምነቶች ጋር ለማጣጣም የታለመ ነውም ተብሏል።

የወንጀለኛ መቅጫ ሕጉ በ1996 ዓ.ም ሲሻሻል የሥነ-ሥርዓት ሕጉ አብሮ መሻሻል አለበት በሚል በወቅቱ ክርክር ተነስቶበት የነበረ ሲሆን ከ64 ዓመታት በኋላ ነገ የካቲት 24 ቀን 2018 ዓ.ም በአዲስ ሕግ ሊተካ ሰዓታት ቀርተውታል።

የሥነ ሥርዓት ሕጉ ብዙ አዎንታዊ ጎኖች ቢኖሩትም ከፋፋይ ነው በሚል በፓርላማ አባላት ዘንድ ከፍተኛ  ክርክር ሲያስነሳ ቆይቷል። ከእነዚህ ውስጥ አንዱ በአዲስ አበባ በሚገኙ የኦሮሚያ ክልላዊ መንግሥት ንብረቶችን ለመጠበቅ በሚል የቀረቡ አንቀጾች ይገኙበታል።

ክርክከሩ እየሰፋ እና እየከረረ በመሄዱ ለበርካታ ግዜያት ለሕግ እና ፍትህ ቋሚ ኮሚቴ ከዚያም ከፍ ሲል ለጠቅላላ ጉባኤው እየቀረበ ሲያጨቃጭቅ ዓመታትን ፈጅቷል።

አምስተኛው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ይህንኑ የሥነ-ሥርዓት ሕግ ለማፅደቅ ተስኖት ለስደስተኛው የሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት አሳልፎ ሰጥቶ ነበር።

አሁን ላይ ያለው ምክር ቤት በስራ ዘመኑ መጠናቀቂያ አዲሱን ሕጉን አፅድቆ እንደሚበተን ታውቋል።

-መሠረት ሚድያ-

የእነዚህ ተቋማት የባለቤትነት መደራረብ፣ የአ…

Read more

ከዚህ ጋር ተያይዞ ከዚህ በፊት የነበሩ ምርጫዎች ላይ ታይቶ የማይታወቅ ድርጊት እየታየ መሆኑን የሚደርሱን መረጃዎች ያሳያሉ።

"ለመምረጥ የምርጫ ካርድ አለመ…

Read more

Read more

የትዕይንተ-ህዝቦችና ሰላማዊ ሰልፎች አዘጋጅ ግብረ-ሃይል በሚል የሚጠራው ስብስብ በበርካታ ድርጅቶች እና ታዋቂ ግለሰቦች የተቋቋመ እንደሆነ የሚነገርለት ሲሆን የመንግስትን 'ጦረኛ' አካሄድ በመተቸት የበይነ-መረብ የተቃውሞ ትዕይንተ-ህዝብ እያዘጋጀ ይገኛል።

ይህ የበይነ-መረብ የተቃውሞ ትዕይንተ-ህዝብ የሚካሄደው ቅዳሜ መጋቢት 26 ቀን 2018 ዓ.ም ከአመሻሹ 12 ሰዓት  ጀምሮ ሲሆን፣ መሪ ቃሉም— “ጦርነት ይቁም! ሰላም ይስፈን! ግፋዊ አገዛዝ ያብቃ! ከምርጫ በፊት ሽግግር ይኑር!!” የሚል እንደሆነ መሠረት ሚድያ የደረሰው መረጃ ያሳያል። 

በዚህ የተቃውሞ ትዕይንተ-ህዝብ ላይ በወቅቱ የአገራችን ፖለቲካ ወይም የሲቪክ እንቅስቃሴ የጎላ የተጽዕኖ ፈጣሪነት ሚናና ማህበራዊ መሰረት አላቸው ተብሎ የታመነባቸው 20 ታዋቂ ሰዎች ተገኝተው በብዙ ሚሊዮኖች ለሚቆጠር ታዳሚ ንግግር ያደርጋሉ ተብሎ እንደሚጠበቅም ተገልጿል።

"ይህ መድረክ በዋናነት የተዘጋጀው በእርስዎ እየተመራ ያለው የብልጽግና መንግስት በሚያራምደው የጦረኝነት ፖሊሲ ምክኒያት የአገሪቱና የህዝቧ ህልውና አደጋ ላይ መውደቁን ለመቃዎም ነው። ነገር ግን በእርስዎ የሚመራው ብልጽግና ፓርቲ በአገሪቱ ፖለቲካ የራሴ የሚለው ማህበራዊ መሰረት ያለውና የአገሪቱን የወደፊት ህልውና በመወሰን እረገድም የራሱ ሚና እንዳለው በመገንዘብ እንደ አንድ የፖለቲካ ኃይል ቢጋበዝና በመድረኩ ላይ ቢገኝ ተገቢ ነው ብሎ ግብረ-ሃይላችን አምኗል" በማለጥ የጥሪ ደብዳቤው ይገልፃል።

አክሎም "ግብረ-ሃይላችን ባልተለመደ ሁኔታ በራሱ የተቃውሞ መድረክ ላይ የአገዛዙ ቁንጮ መሪ የሆኑትን ሰው ለመጋበዝ የወሰነውም እርስዎ ከጦርነት ውጭ ሌላ የመፍትሄ አማራጭ የማይታየዎትና ለእንዲህ ዓይነቱ ሰላማዊ የህዝብ መድረክም አክብሮት እንደሌለዎት ሳይገነዘብ ቀርቶ ሳይሆን የአገራችንን ህልውና እየተፈታተነ የሚገኘው የወቅቱ የፖለቲካ ቀውስ በሀቀኛ ድርድርና በሰላማዊ መንገድ እንዲፈታ በኛ በኩል ያለንን ልባዊ ፍላጎት ለኢትዮዽያ ህዝብና ለዓለም-አቀፉ ህብረተሰብ ለማሳዬት በማሰብ ነው" በማለት ያስነብባል።

በዚህም መሰረት ጠ/ሚሩ ፍላጎት ካላቸው ከላይ በተጠቀሰው ቀንና ሰዓት በበይነ-መረብ መድረኩ ላይ ተገኝተው እየቀረበባቸው ባለው የተቃውሞ ሀሳብ ላይ ያላቸውን አቋም ተጋብዘዋል።

-መሠረት ሚድያ-

ነዋሪዎቹ በአሁኑ ወቅት በአካባቢያቸው እየተተገበረ ያለው የመዋጮ አሠራር የኅብረተሰቡን የመክፈል አቅምና ነባራዊ ሁኔታ ያላገናዘበ፣ አንዱ ሲያልቅ ሌላው የሚተካ ማባሪያ የሌለው የግፍ መዋጮ በመሆኑ ለከፍተኛ ምሬት ተዳርገናል ይላሉ።

"የአካባቢያችን ማኅበረሰብ በአብዛኛው በከፍተኛ ድህነት ውስጥ የሚገኝ፣ የዕለት ጉርስ ለማግኘትና ልጆቹን ለማስተማር እጅግ እየተቸገረ ያለ ቢሆንም አስተዳደሩ ግን ይህንን ችላ በማለት በሚከተሉት አስገዳጅ ክፍያዎች ሕዝቡን እያስለቀሰ ይገኛል" የሚሉት አንድ የቤተሰብ አስተዳዳሪ አባት ናቸው።

ሚድያችን የደረሱት መረጃዎች እንደሚያሳዩት ተደራራቢ መዋጮዎቹ ለሚሊሻ፣ ለቡሳ ጎንፋ ማህበር እና ለኦሮሚያ ልማት ማኅበር የሚል ይገኝበታል።

ከጣራና ግድግዳ ግብር ጋር ተዳምሮ ከ3,500 ብር በላይ መክፈላቸውን፣ በተጨማሪም የጣራና የግርግዳ ግብር በካሬ 133 ብር፣ ለኮብልስቶን መንገድ 2,000 ብር፣ ለቤት ቀለም መቀቢያ 10,000 ብር፣ ለዞን ጽሕፈት ቤት ማስገንቢያ 500 ብር፣ ለግቢ ውስጥ ቴራዞ ሥራ 5,000 ብር እንደከፈሉ ለሚድያችን ማስረጃ አቅርበዋል።

ከሰሞኑ ደግሞ "ከሸገር ከተማ የወረደ መመሪያ ነው" በሚል በአንድ የቤት ማኅበር ፓርሴል (ብሎክ) ውስጥ 17 ካሜራዎች እንዲገጠሙ እየተነገራቸው ይገኛል።

"እኛ ነዋሪዎቹ በጋራ አጥር አጥረን፣ የራሳችንን የጥበቃ ሠራተኛ ቀጥረን በሰላም እየኖርን ባለንበትና ሌባ አስቸገረን ብለን ቅሬታ ባላቀረብንበት ሁኔታ ይህ የካሜራ ክፍያ መጫኑ አግባብነት የሌለው ብዝበዛ ነው" የሚሉት ሌላ ነዋሪ ናቸው።

አክለውም "ከነዚህ ሁሉ መዋጮዎች በተጨማሪ የትራንስፖርት ዋጋ ጭማሪው ወገቡን አጎብጦታል። መሀል ከተማ ሄዶ ሠርቶ የሚገባውን ሰው ትተን ወደ መገናኛ ብቻ ለመድረስና ለመመለስ በታክሲ በቀን 120 ብር፣ በአውቶቡስ ደግሞ 60 ብር ይጠይቃል። ይህ ወጪ በወር ሲታሰብ ብቻውን ምን ያህል የኑሮ ጫና እንደሚፈጥር መገመት ይቻላል። ሕዝቡ በልቶ ለማደር በሚታገልበት በዚህ አስቸጋሪ ወቅት እነዚህ መዋጮዎች የሕዝቡን አቅምና ፍላጎት በፍጹም ያላገናዘቡ ናቸው" በማለት ያስረዳሉ።

ክፍያውን መፈጸም የማይችሉ ዜጎች ላይ የሚወሰደው እርምጃ ምሕረት የሌለውና አስገዳጅ መሆኑን ደጋግመው የሚኔገሩት ነዋሪዎቹ ብዙዎች ይህንን መባቻ የሌለው መዋጮ መቋቋም አቅቷቸው ቤታቸውን ሸጠው ለመውጣትና ወደ ሌላ አካባቢ ተሰደው ተከራይቶ ለመኖር እየተገደዱ ይገኛሉ።

-መሠረት ሚድያ-

Read more

በአለም አቀፍ ደረጃ በተለይ የትልልቅ (wide body) አውሮፕላኖች እጥረት በመከ…

Read more

ከዚህ በፊት እንደ አዲስ ሚድያ ኔትወርክ፣ ሱፐር ደብል ቲ፣ የንግድ እና ቀጠናዊ ትስስር ሚኒስቴር፣ የኢትዮጵያ ነዳጅ ባለስልጣን ወዘተ የመሳሰሉት ላ…

Read more

በቅርብ ቀናት የፋኖ ሀይሎች እንዲሁም የኦሮሞ ነፃነት ሰራዊት (መንግስት ኦነግ ሸኔ በማለት የሚጠራው) የምርጫ…

Read more

መሠረት ሚድያ የምርጫ ዘገባዎችን በተከታታይ ማቅረብ የሚቀጥል ሲሆን በዛሬው ዕለት የየካ ክፍለ ከተማ እጩዎችን ይዘን ቀርበናል።

ዛሬ የወጣ መረጃ እንደሚጠቁመው የሙዚቃ ባለሙያው ካሙዙ ካሳ ብልፅግና ፓርቲን በመወከል ለአዲስ አበባ ምክር ቤት ከየካ ክፍለ ከተማ ይወዳደራል።

ሰባተኛው አገራዊ ምርጫ አዳዲስ የብልፅግና እጩዎችን ማስተዋወቅ የቀጠለ ሲሆን የቀድሞ ጋዜጠኛ እና የኦዳ አዋርድ መስራችና አዘጋጅ በሻቱ ቶለማሪያም በተመሳሳይ ለአዲስ አበባ ምክር ቤት ብልፅግናን በመወከል ከየካ ክፍለ ከተማ ትወዳደራለች።

እነዚህን እጩዎች ለየት የሚያደርጋቸው ከዚህ በፊት የብልፅግና ፓርቲ አባል መሆናቸው በህዝብ ዘንድ የማይታወቅ መሆኑ ነው።

የኢትዮጵያ ኢንቨስትመንት ሆልዲንግስ ዋና ስራ አስፈፃሚ ዶ/ር ብሩክ ታዬ እንዲሁ ከየካ ክፍለ ከተማ ብልፅግናን ወክለው እንደሚወዳደሩ ታውቋል።

-መሠረት ሚድያ-

እ.ኤ.አ. በመጋቢት 2026 የኢራን መንፈሳዊ መሪ አያቶላህ አሊ ካሜኔይ በአሜሪካ እና በእስራኤል በተፈጸመ የአየር ጥቃት መገደላቸው የመካከለኛው ምስራቅን የጂኦፖለቲካል ሚዛን ሙሉ በሙሉ ለውጦታል። ይህ ክስተት ከአንድ ሀገር መሪ ሞት በላይ የሆነ ትርጉም ይዟል። ከሶስት አስርት ዓመታት በላይ የኢራን የውጭ ፖሊሲን በቀጥታ የመሩት ካሜኔይ የተፈጥሮ ሞት እንኳ ቢሆን ኖሮ በስርአቱ ላይ ከፍተኛ እንቅጥቅጥ ሊፈጥር የሚችል ነበር። በዚህ ጊዜ ግን ጥቃቱ በቀጥታ በውጭ ኃይሎች የተፈጸመ በመሆኑ፣ ኢራን በድንበር አቋርጦ ወደሚደረግ ምላሽ ስትገባ፣ የመላው ከመካከለኛው ምስራቅ የቀጠናው የደህንነት ስርዓት ወደ አዲስ የግጭት መሃከል ገብቷል።

የዚህ ጽሁፍ ዋና ነጥብ ይህ ግጭት ከመካከለኛው ምስራቅ ድንበር አልፎ የአፍሪካ ቀንድን እንዴት እንደሚነካ መተንተን ነው። የአፍሪካ ቀንድ በጂኦግራፊያዊ አቀማመጡ ከአረብ ባሕረ ገብ መሬት ጋር በቀይ ባህር በኩል ይዋሰናለ። ይህ ባህር ከአለም ንግድ 23 በመቶውን የሚሸፍን የስትራቴጂክ ኮሪደር ነው። ስለዚህ በመካከለኛው ምስራቅ የሚፈጠር ማንኛውም ወታደራዊ ግጭት ቀጥተኛ እና ቀጥተኛ ያልሆነ ተጽዕኖ በአካባቢ ሊያሳድር ይችላል።

በዚህ ትንታኔ ውስጥ አራት ዋና ዋና ነጥቦችን እንመረምራለን፡- (1) የኢራን ቀጥተኛ እና ቀጥተኛ ያልሆነ ተጽዕኖ በቀጠናው ውስጥ ያለው ውስንነት፣ (2) በቀይ ባህር የማጓጓዣ መስመር ላይ የሚደርሰው ስጋት እና የሂውቲ ቡድን ሚና፣ (3) የባህረ ሰላጤ ሀገራት ትኩረት ወደ ውስጥ መመለስ በሱዳን፣ ኢትዮጵያ እና ሶማሊላንድ ጉዳዮች ላይ የሚፈጥረው ቀውስ፣ እንዲሁም (4) የአፍሪካ ህብረት እና የክልሉ ሀገራት ለዚህ ሁኔታ ያላቸው አቋም እና የወደፊት ትንበያ።

1. የኢራን ተጽዕኖ በአፍሪካ ቀንድ፡ ከገጽታ በላይ ያለው እውነታ

በአለም አቀፍ የፖለቲካ ንግግሮች ውስጥ ኢራን በአፍሪካ ቀንድ ጠንካራ ተጽዕኖ እንዳላት የሚገልጽ አባባል ተደጋግሞ ይሰማል። ነገር ግን ከ2015 ዓ.ም ጀምሮ እስከ አሁን ድረስ ያለውን ተጨባጭ የፖለቲካ እውነታ ስንመረምር፣ የኢራን ተጽዕኖ ከሚታሰበው በጣም ያነሰ እንደሆነ እናያለን። በተለይም በ2015 የኢራን የባህር ኃይል መርከብ “ሳቪዝ” በቀይ ባህር መታይት ሲጀምር፣ ይህ እርምጃ የክልሉ ሀገራት ከኢራን ጋር ያላቸውን ግንኙነት እንዲገመግሙ አድርጓቸዋል።

በዚሁ ወቅት ሳውዲ አረቢያ እና የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች በአፍሪካ ቀንድ የሚገኙ ሀገራትን በገንዘብ እና በዲፕሎማሲ(ATM Diplomacy )የማቀራረብ ስራ ከፍ አደረጉ። ይህን ተከትሎ ሱዳን በ2016 ከኢራን ጋር ያላትን ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ሙሉ በሙሉ አቋረጠች። ጅቡቲ እንዲሁም በተመሳሳይ አመት ከኢራን ጋር የነበራትን ግንኙነት ወደ, ቻርጅ ዲፍዌር(Charge de affair) ወይም ጉዳያ አስፈጻሚ ደረጃ ዝቅ አደረገችው። ኤርትራ ከሳውዲ አረቢያ ጋር በጥምረት ስትሄድ፣ ኢትዮጵያም በአብይ አህመድ ዘመን ወደ ባህረ ሰላጤ ሀገራት በተለይ ከተባብርቱ አረብ ኤምሬትስ ጋር የነበራትን ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት በማጠናክር ቀጥላልች ።

እነዚህ ክስተቶች የሚያሳዩት ከአስር አመታት በፊት የነበረው የኢራን ተጽዕኖ በቀጠናው ውስጥ ከፍተኛ ውድቀት እንደደረሰበት ነው። በአሁኑ ጊዜ የኢራን ፖሊሲ በአፍሪካ ቀንድ በሁለት ዋና ዋና ምሰሶዎች ላይ የተመሰረተ ነው። አንደኛው፡ በየመን የሚገኘውን የአንሳር አላህ (ሂውቲ)ታጣቂ ቡድን በጦር መሳሪያ እና በስለላ መደገፍ ነው። ሁለተኛው ደግሞ፡ በክልሉ ውስጥ ያሉ ከአረብ ሀገራት ጋር የማይጣጣሙ ኃይሎችን በተወሰነ ደረጃ ድጋፍ ማድርግ ወይም ማበረታታት ነው።

አሁን ላይ በሚስተዋለው ክስተት በተለይ ከካሜኔይ ሞት በኋላ ኢራን ወደ ቀጥናው የመግባት አቅም የላትም። ምክንያቱም ኢራን አሁን ከእስራኤል እና ከአሜሪካ ጋር በቀጥታ ወታደራዊ ግጭት ውስጥ ስትገባ፣ ሁሉም ሃብቷ ወደ ጦር ግንባር ማዞር ሰልሚኖርባት ነው። በዚህ ሁኔታ ከኢራን ወደ አፍሪካ ቀንድ የሚፈሰው የገንዘብ እና የጦር መሳሪያ ድጋፍ በእጅጉ ይቀንሳል። ስለዚህ የኢራን ጦርነት በአፍሪካ ቀንድ ላይ ያለው ቀጥተኛ ተጽዕኖ ውስን እንደሆነ ልንገልጽ እንችላለን። ይልቁንም ኢራን በቀጠናው ተጽዕኖዋን ልታሳድር የየምትችለው በቀጥተኛ ባልሆኑ መንገዶች ሊሆን እንደሚችል ይገመታል ፡፡

2. የቀይ ባህር የማጓጓዣ መስመር፡ የግጭቱ እምብርት

የቀይ ባህር ስልታዊ(Strategic)አቀማመጥ ከግብፅ ሱዌዝ ቦይ ጀምሮ እስከ ባብ ኤል ማንደብ ድረስ የሚዘረጋ ሲሆን፣ ይህ መስመር ከአውሮፓ፣ ከእስያ እና ከአፍሪካ ገበያዎች ጋር የሚያገናኝ የንግድ ደም ቧንቧ ነው። በየቀኑ ከ6 እስከ 8 ሚሊዮን በርሜል ዘይት በዚህ መስመር ይጓጓዛል። በካሜኔይ ግድያ ምክንያት የተፈጠረው ጦርነት በቀጥታ ይህንን የንግድ መስመር ስጋት ውስጥ ጥሎታል ፡፡

እንድሚታወቀው ከዚህ ቀደም ክኖቬምበር 2023 ጀምሮ የሂውቲ ቡድን በእስራኤል ላይ ከተፈጸመበት ጥቃት ጋር በማገናኘት በቀይ ባህር የሚጓዙ መርከቦችን ማጥቃቱ ይታወቃል ። በወቅቱ ይህን ጥቃት በአሜሪካ የሚመራው የባህር ኃይል ጥምረት እንኳ ሙሉ በሙሉ ማስቆም አልቻለም ነበር። አሁን ደግሞ በኢራን ላይ የሚደረገው ጦርነት በሂውቲዎች ላይ ቀጥተኛ ጫና እንዲጨምር ሊያደርግ ይችላል። ወይም በተቃራኒው ኢራን በዚህ የተጠናከረ ግፊት ውስጥ እያለች ሂውቲዎችን ቀይ ባህርን ሙሉ በሙሉ ለማዘጋት ልትጠቀምባቸው ትችላለች የሚሉ ስጋቶች አሉ ።

ይህ ሁኔታ በአፍሪካ ቀንድ በኩል በርካታ አደጋዎችን ሊደቅን ይችላል ።

አንደኛ፡ የሶማሊያ አልሻባብ እንቅስቃሴ – እንድሚታወቀው ሂውቲዎች ከአልሻባብ ጋር ባለፉት ዓመታት የመሳሪያ ንግድ እና የስለላ ልውውጥ ሲያደርጉ ቆይተዋል። የኢራን ጦርነት እየተባባሰ ሲሄድ፣ ሂውቲዎች አልሻባብን በመጠቀም በሶማሊያ የባህር ዳርቻ የሚገኙ መርከቦችን ሊያጠቁ ወይም የባህር ወንበዴዎችን እንደገና ሊያነቃቁ ይችላሉ። በሌላ በኩል የሶማሊያ ፌዴራላዊ መንግስት በአልሻባብ ላይ እያካሄደ ያለውን ዘመቻ ውስብስብ ያደርገዋል።

ሁለተኛ፡ የጅቡቲ ገለልተኝነት – ጅቡቲ በአፍሪካ ቀንድ ውስጥ በጣም ስልታዊ የሆነች ሀገር ናት። የአሜሪካ ትልቁ ወታደራዊ ሰፈር በአፍሪካ “Camp Lemonnier” የሚገኘው በጅቡቲ ነው። በተጨማሪም ቻይና፣ ፈረንሳጅ፣ ጣሊያን፣ ጃፓን እና ሳውዲ አረቢያ በጅቡቲ ወታደራዊ የጦር ሰፈር አላቸው። ጦርነቱ እየተባባሰ መምጣቱን ተከትሎ የሂውቲዎች ሚሳኤል እነዚህን ሰፈሮች ኢላማ ቢያድረግ ፥ ጅቡቲ ከኢራን ጋር የሚጋጭ አቋም ከመውሰድ ይልቅ ገለልተኝነቷን ተጠብቃለች ተብሎ አይጠበቅም።ይህም በመሆኑ የጅቡቲ አቋም የቀጠናው ሀገራት በውጭ ኃይሎች ግፊት ጦርነት ውስጥ ለመግባት ፈቃደኝ አለምሆናችውን ቢያመላክትም ጫናው እያይለ ከመጣ ፍቃደኝ ሊሆኑ ይችላሉ ተብሎ ይጠበቃል። ይህ ደግሞ ቀጠናው ለትልቅ የድህንነት ስጋት ሊዳርግው ይችላል ፡፡

3. የባህረ ሰላጤ ኃይሎች ትኩረት ወደ ውስጥ መመለስ እና በቀጠናው ግጭቶች ላይ ያለው ተጽዕኖ

ከካሜኔይ ሞት በኋላ የሳውዲ አረቢያ እና የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች ዋነኛ ትኩረት ወደ ራሳቸው የደህንነት ጥበቃ ዞሯል። ይህ በአፍሪካ ቀንድ በርካታ መዘዞችን ሊያስከትል ይችላል።

ሀ. የሱዳን ጦርነት እና የውጭ ድጋፍ መቀነስ

ሱዳን ከኤፕሪል 2023 ዓ.ም ጀምሮ በሱዳን ጦር ኃይሎች (SAF) እና በፈጣን ድጋፍ ሃይሎች (RSF) መካከል በተካሄደ የእርስ በርስ ጦርነት ተውጣለች። ከጦርነቱ መጀመሪያ ጀምሮ የተባበሩት አረብ ኤሚሬቶች RSFን በጦር መሳሪያ እና በገንዘብ ስትደግፍ ቆይታለች። ሳውዲ አረቢያ እንዲሁም ሁለቱንም ወገኖች በማስታረቅ የራሷን ተጽዕኖ ለማስጠበቅ ሞክራለች።

አሁን ከኢራን ጋር ያለው ግጭት ከፍተኛ ደረጃ ላይ በመድረሱ፣ ሁለቱም የባህረ ሰላጤ ሀገራት በሱዳን ላይ የሚያደርጉትን ወታደራዊ እና ገንዘብ ድጋፍ ለመቀነስ ይገደዳሉ። ይህ ደግሞ በሱዳን እርስ በርስ ጦርነት ውስጥ ሚዛኑን የሚጠብቅ ኃይል እንዳይኖር በማድረግ ጦርነቱ እንዲራዘም ወይም አንደኛው ወገን ሌላውን ለመቆጣጠር የሚያደርገውን ጥረት ሊያፋጥን ይችላል።

በሱዳን ውስጥ የኢራን ቀጥተኛ ተሳትፎ ውስን ቢሆንም፣ ከሱዳን ጦር ጋር ባለፉት አመታት የስለላ ትብብር አድርጓል። በአሁኑ ወቅት የሱዳን ጦር ከኢራን ጋር ያለውን ግንኙነት መልሶ ለማቋቋም እየሞከረ ቢሆንም፣ በኢራን ላይ ከሚደረገው ጦርነት የተነሳ ይህ ጥረት ስኬታማ ላይሆን ይችላል።

ለ. ኢትዮጵያ-ኤርትራ ግንኙነት እና የቀይ ባህር መዳረሻ ጥያቄ

ኢትዮጵያ በቀይ ባህር ላይ የባህር ኃይል ለማቋቋም ከሶማሊላንድ ጋር በጥር 2024 ዓ.ም የተፈራረመችው ስምምነት ከዚህ ቀደም ከባህረ ሰላጤ ሀገራት ከፍተኛ ተቃውሞ አጋጥሞት ነበር። በተለይም ግብፅ እና ኤርትራ ስምምነቱን በመቃወም ከሶማሊያ ጋር በመተባበር በኢትዮጵያ ላይ ግፊት አድርገዋል።

አሁን የባህረ ሰላጤ ሀገራት ትኩረታቸውን ወደ ኢራን ጦርነት ሲያደርጉ፣ ኢትዮጵያ ይህንን ክፍተት በመጠቀም የሶማሊላንድ ስምምነቷን ወደ ተግባር ለመቀየር እድል ልታገኝ ትችላልች። በተመሳሳይ ጊዜ ኤርትራ በዚህ ጦርነት ምክንያት የምታገኘው የውጭ ድጋፍ ሊቀንስ ይችላል። ስለዚህ በኢትዮጵያ እና በኤርትራ መካከል በአሁኑ ወቅት ያለው ውጥረት ወደ ለይለት ግጭት ሊሸጋገር የሚችልበት ሁኔታ ይፈጠራል። ይህ ደግሞ የአፍሪካን ቀንድ ወደ ሌላ የጦርነት ዑደት ሊገፋት ይችላሉ።

ሐ. የሶማሊላንድ እውቅና እና የእስራኤል ሚና

እ.ኤ.አ. በዲሴምበር 2025 እስራኤል ሶማሊላንድን እንደ ሉዓላዊ ሀገር እውቅና ሰጠች። ይህ እርምጃ በአፍሪካ ህብረት እና በአረብ ሊግ ዘንድ ተቀባይነት ባያገኝም፣ እስራኤል ከኤሚሬትስ እና ከሳውዲ አረቢያ ጋር ባላት ግንኙነት ይህንን እውቅና ለማስፈን ትጥራለች።

በኢራን ጦርነት ምክንያት እስራኤል በክልሉ ያላት ወታደራዊ እንቅስቃሴ ሊጨምር ይችላል። የአሜሪካ ጦር ሰፈር ከጅቡቲ ወደ ሶማሊላንድ በርበራ ወደብ ሊዛወር እንደሚችል የሚገልጹ ዘገባዎች አሉ። ይህ ከሆነ ግን የሂውቲ ቡድን ሶማሊላንድን እንደ ኢላማ ሊያደርጋች ይችላል። ምክንያቱም የሂውቲ መሪ አብደል ማሊክ አል ሂውቲ ቀደም ሲል “በሶማሊላንድ ውስጥ የሚገኝ ማንኛውም የእስራኤል ወታደራዊ መገኘት ህጋዊ ኢላማ ይሆናል” በማለት አስጠንቅቋል።

4. የአፍሪካ ህብረት እና የክልል ሀገራት አቋም፡ የድምፅ ልዩነት

የኢራን ጦርነት በአፍሪካ ህብረት እና አፍሪካ ቀንድ ሀገራት መካከል የተለያየ አቋም እንዲኖር አድርጓል። በአንድ በኩል የአፍሪካ ቀንድ ሀገራት (ኢትዮጵያ፣ ኬንያ፣ ሶማሊያ) በኢራን ላይ ጠንከር ያለ ትችት ሰንዝረዋል። ነገር ግን ግጭቱን ስለጀመሩት አሜሪካ እና እስራኤል ምንም አልተናገሩም። ይህ አቋም ከባህረ ሰላጤ አገራት እና ከአሜሪካ ጋር ያላቸውን ግንኙነት ለማስጠበቅ ነው።

በሌላ በኩል ደቡብ አፍሪካ እና ሴኔጋል የአሜሪካን እና እስራኤልን የቅድመ-አጥቂነት እርምጃ በመቃወም ዓለም አቀፍ ህግን አስመልክተው አቋም ወስደዋል። ፕሬዚደንት ሲሪል ራማፎሳ “የቅድመ-መከላከያ ጥቃት በአለም አቀፍ ህግ አይፈቀድም” በማለት የአሜሪካን እርምጃ ተችተዋል። ይህ የአፍሪካ ህብረት በዓለም አቀፍ ጉዳዮች ላይ ያለውን የጋራ አቋም አለመኖር ያሳያል።

ምዕራብ አፍሪካ ሀገራት (ናይጄሪያ፣ ጋና) ጥንቃቄ የተሞላበት አቋም ወስደዋል። ሁለቱንም ወገኖች እንዲታቀቡ እና ዓለም አቀፍ ህግን እንዲከተሉ ጥሪ አድርገዋል። ነገር ግን ከኢራን ጋር ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት የላቸውም።

5. የኢኮኖሚ ተጽዕኖ፡ ከነዳጅ ዋጋ እስከ ገንዘብ ዝውውር

የኢራን ጦርነት በአፍሪካ ቀንድ ኢኮኖሚ ላይ በርካታ ተጽዕኖዎች እንደሚኖሩት ባለሙያዎች ይጠቁማሉ።

የነዳጅ ዋጋ መጨመር - የሆርሙዝ ውስጥ የሚተላለፈው 20% የአለም ነዳጅ አቅርቦት ስለተስተጓጎለ፣ የነዳጅ ዋጋ በከፍተኛ ሁኔታ ጨምሯል። ኢትዮጵያ እና ኬንያ ነዳጅ ከውጭ የሚገቡ ሀገራት በመሆናቸው የንግድ ትርፍ እጥረት እንደሚያጋጥማቸው ይጠበቃል።

የገንዘብ ምንዛሬ መዋዥቅ - በኢራን ጦርነት ምክንያት የአሜሪካ ዶላር ከፍ ይላል ተብሎ ስለሚጠበቅ፣ የአፍሪካ ምንዛሪዎች ተጽዕኖ ሊደርስባቸው ይችላል።

የንግድ መስመሮች መቋረጥ - ቀይ ባህር ከተዘጋ የኢትዮጵያ ንግድ ከፍተኛ ተጽዕኖ ሊደርስበት ይችላል። ኢትዮጵያ የውጭ ንግዷን 95 በመቶ የምታከናውነው በጅቡቲ ወደብ ነው። ይህ ወደብ በሂውቲዎች ጥቃት ከተዘጋ ኢትዮጵያ ከባድ የኢኮኖሚ ቀውስ ሊግጥማታ ይችላል ።

የገንዘብ ዝውውር መቀነስ - በባህረ ሰላጤ የሚኖሩ የኢትዮጵያ እና የሶማሊያ ዜጎች በየወሩ ወደ አገራቸው የሚልኩት ገንዘብ የሀገር ውስጥ ኢኮኖሚን ለማነቃቃት ትልቅ ሚና ይጫወታል። በባህረ ሰላጤ ሀገራት ውስጥ የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ በጦርነቱ ምክንያት ቢቀንስ፣ ወደ አፍሪካ ቀንድ የሚላከው ገንዘብ ይቀንሳል::

6. ወደፊት ሊኖሩ የሚችሉ ስጋቶች ፡ ሶስት የወደፊት ትንበያዎች

የኢራን ጦርነት አፍሪካ ቀንድን በሚቀጥሉት ስድስት ወራት ውስጥ እንዴት እንደሚቀርጸው ሶስት ዋና ዋና ሁኔታዎችን መገመት እንችላለን።

ሁኔታ አንድ፡ የተወሰነ ጦርነት እና የክልል መረጋጋት መቀጠል

ኢራን እና እስራኤል/አሜሪካ ጦርነቱን በአየር እና በሚሳኤል ጥቃት ብቻ ከገደቡት፣ እና የምድር ላይ ወረራ ካልፈጸሙ፣ አፍሪካ ቀንድ ከባድ ቀውስ ሊያጋጥመው ይችላል። በዚህ ሁኔታ የሂውቲዎች እንቅስቃሴ በቀይ ባህር ቢቀጥልም፣ ከባህረ ሰላጤ ሀገራት ድጋፍ በመቀነሱ ምክንያት የሱዳን ጦርነት እንደሚራዘም እና በኢትዮጵያ-ኤርትራ ድንበር ላይ ያለው ውጥረት እንደሚቀጥል ይጠበቃል። ነገር ግን ግልጽ ጦርነት አይነሳም።

ሁኔታ ሁለት፡ የጦርነት መስፋፋት እና የቀይ ባህር መዘጋት

ኢራን በቀጥታ የሂውቲዎችን የሚሳኤል አቅም ካሳደገች፣ እና ሂውቲዎች በጅቡቲ ወደብ እና በሶማሊላንድ የባህር ዳርቻ ላይ ጥቃት ከፈጸሙ፣ የቀይ ባህር የማጓጓዣ መስመር ሙሉ በሙሉ ሊዘጋ ይችላል። ይህ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ክፉኛ እንዲዳከም ሲያደርገው፥በሌላ በኩል ሶማሊያ እንደገና ወደ የባህር ወንበዴዎች(Pirates )ዘመን እንድትመለስ ያደርጋታል። በዚህ ሁኔታ አሜሪካ በሶማሊያ ወይም በየመን ላይ ወታደራዊ እርምጃ ልትወስድ ትችላለች።

ሁኔታ ሶስት፡ የኢራን ውድቀት እና አዲስ የኃይል ሚዛን

የኢራን ስርዓት በዚህ ጦርነት ምክንያት ከውስጥም ሆነ ከውጭ ከባድ ጫና ከገጠመው እና ውድቀት ከተፈጠረ፣አፍሪካ ቀንድ አዲስ የጂኦፖለቲካል ክስተት ውስጥ ሊገባ ይችላል።በዚህ ሁኔታ የሂውቲዎች የጦር መሳሪያ አቅርቦት ይቋረጣል። ይህ ደግሞ ሳውዲ አረቢያ እና ኤሚሬትስ በየመን ያላቸውን ጦርነት ለመቋጨት እድል ይሰጣቸዋል። ይህ በእንዲህ እንዳለ በሱዳን ውስጥ በኢራን የሚደገፉ ኃይሎች ደካማ ስለሚሆኑ፣ የሱዳን ጦር እና RSF መካከል ያለው ሚዛን ሊለወጥ ይችላል። ለኢትዮጵያ ደግሞ የቀይ ባህር መዳረሻ ጥያቄ አዲስ እድል ሊከፍትላት ይችላል።